Thực tập Thiền
Minh Sát là nỗ lực của thiền sinh để hiểu được đúng đắn bản chất các
hiện tuợng tâm-vật-lý đang xảy ra
chính trong thân
tâm của mình. Thân thể
mà thiền sinh nhận biết rõ ràng là một nhóm tính
chất vật chất gọi là Sắc Uẩn (Rupa). Các hiện tượng
tinh thần hay tâm lý là những hoạt
động của tâm
được gọi là Danh Uẩn (Nama). Các hiện tượng
thuộc thân tâm (danh sắc) đang xảy ra nên được thiền
sinh nhận biết rõ ràng mỗi khi thấy,
nghe, ngửi, nếm,
đụng, hay suy nghĩ. Phải chú tâm theo dõi và
ghi nhận như ‘thấy, thấy’, ‘nghe, nghe’, ‘ngửi, ngửi’,
‘nếm, nếm’, ‘đụng, đụng’, ‘nghĩ, nghĩ’.
Tuy nhiên,
vào lúc mới thực tập, thiền sinh không thể nào ghi
nhận hết từng đối tượng đang xảy ra như vậy. Do đó,
thiền nên bắt đầu ghi nhận những gì nổi bật và dễ nhận
biết nhất.

Chúng
ta quen gọi là Bát Chánh Đạo, nhưng thật ra, cụm từ Pāḷi nghĩa là Bát
Đạo (Aṭṭhaṅgikamagga) hay Bát Thánh Đạo (Ariyaṭṭhaṅgikamagga); tất cả
chúng đều chỉ Sự Thật Về Con Đường Đi Đến Nơi Diệt Khổ (Dukkha
Nirodhamaggasacca), tức là Đạo Đế. Nó có 8 chi phần: Chánh Kiến
(sammādiṭṭhi), Chánh Tư Duy (sammāsankappa), Chánh Ngữ (sammāvāca),
Chánh Nghiệp (sammākammanta), Chánh mạng (sammā-ājīva), Chánh tinh tấn
(sammāvāyāma), Chánh Niệm (sammāsati), Chánh định (sammāsamādhi).
Đức Phật dạy: “Nầy,
các thầy tỳ-khưu! Đây là con đường độc nhất để thanh lọc tâm (an tịnh,
thanh tịnh) cho chúng sanh, vượt thoát sầu bi (sầu buồn, bi ai), diệt
trừ ưu não (ưu tư, phiền não), thành tựu chánh trí và chứng ngộ
Niết-bàn. Đó là Tứ niệm xứ.”
Duyên
khởi là giáo pháp tinh yếu, cốt tủy của đạo Phật. Đức Phật sau khi
thành Đạo dưới cội Bồ-đề, Ngài đã để dành bảy ngày đầu tiên để chứng
nghiệm hạnh phúc giải thoát. Trong đêm cuối cùng của bảy ngày ấy, Ngài
quán xét Thập Nhị Nhân Duyên theo chiều thuận, như sau:
Trong bài này Đaị sư Ajahn Chah, một
vị sư Thái lan có lối giảng dậy thật giản dị, chân thực
đã thu hút được nhiều đệ tử tây phương, nói chuyện với một nữ đệ tử già yếu
đang sắp chết. Bằng một giọng trầm tĩnh sâu xa, đại sư nhắc lại cho bà nghe về
lý vô thường, và dạy những
phương tiện để đối phó với những đau khổ
-- trước tiên là niệm chú, rồi tập trung tư
tưởng vào hơi thở. Niệm chú ở đây không có ý nghĩa thần bí gì, mà chỉ là dùng
những câu nói có năng lực tốt lành diệu dụng để bảo vệ tâm trí khỏi những khởi
niệm về trạng thái đau khổ của một người
đang nằm trên giường bệnh. Khi tâm dần
dần lìa khỏi những khởi niệm tự phát nơi thân và bắt đầu cảm
nhận được
những năng lực tốt lành, sự lo sợ sẽ tan đi và thay vào đó là một trạng thái an tĩnh đủ để cho tâm tập trung
được vào nhịp lên xuống của hơi thở.
(Dưới
đây là thời Pháp do Ngài AJAHN CHAH thuyết giảng tại chùa Bovornives,
Bangkok, vào năm 1977, trước một cử tọa gồm chư Tăng Thái và một nhóm tỳ
khưu người Tây Phương.)